Η σημασία της ΚΑΠ στην Κύπρο

Από το 2004 που εντάχθηκε η Κύπρος στην ΕΕ μέχρι και σήμερα, έχουν διοχετευτεί μέσω της ΚΑΠ στην κυπριακή γεωργία πέραν των 800 εκατομμυρίων ευρώ.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί πως τα αποτελέσματα της πολιτικής αυτή αποτυπώνονται στην ανοδική πορεία της αξίας παραγωγής της γεωργίας, της αλιείας και της δασοκομίας μας και στην σταθεροποίηση της συνεισφοράς του πρωτογενούς τομέα στο ΑΕΠ της χώρας μας.

Πυλώνας 1

Άμεσες Πληρωμές και τα Μέτρα Στήριξης της Αγοράς

Πυλώνας 2

Προγράμματα Αγροτικής Ανάπτυξης

ΠΟΠ, ΠΓΕ και ΕΠΙΠ

Στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτική Πολιτικής (ΚΑΠ), οι αγρότες έχουν τη δυνατότητα να στραφούν σε μορφές ολοκληρωμένης ανάπτυξης της υπαίθρου, μέσω της διαφοροποίησης της γεωργικής τους παραγωγής. Παρέχεται, επίσης, η δυνατότητα στους παραγωγούς να προωθήσουν ευκολότερα προϊόντα τους που παρουσιάζουν διάφορα εξειδικευμένα χαρακτηριστικά, πετυχαίνοντας καλύτερες τιμές στην αγορά και βελτιώνοντας έτσι το εισόδημά τους καθώς και στους καταναλωτές να αγοράζουν ποιοτικά προϊόντα, με εγγυήσεις για τη παραγωγή, την επεξεργασία και τη γεωγραφική καταγωγή τους.

Η κυπριακή γεωργία, λειτουργώντας σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό περιβάλλον, αντιμετώπισε και αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις. Είναι γεγονός ότι βρισκόμαστε μακριά από τα κέντρα των διεθνών αγορών ενώ λόγω του μικρού όγκου της παραγωγής μας, τα προϊόντα μας έχουν υψηλό κόστος παραγωγής.

Γι’ αυτό άλλωστε και η πολιτική του Υπουργείου Γεωργίας Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος έχει στραφεί από την ποσοτική προς την ποιοτική παραγωγή γεωργικών προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας  με την καταχώρηση όλων των παραδοσιακών αγροδιατροφικών μας προϊόντων ως προϊόντων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ), Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ) ή Εγγυημένα Παραδοσιακά Ιδιότυπα Προϊόντα (ΕΠΙΠ). 

Επομένως, υπάρχουν τρία ευρωπαϊκά σήματα ποιότητας, όπως φαίνονται παρακάτω

Προστατευόμενη ονομασία προέλευσης (ΠΟΠ)

Όταν ένα προϊόν αποκτά το σήμα ΠΟΠ σημαίνει πως κατάγεται από μια συγκεκριμένη περιοχή, ένα συγκεκριμένο τόπο ή ακόμη σε εξαιρετικές περιπτώσεις, μία χώρα. Η ποιότητα ή τα χαρακτηριστικά του οφείλονται κυρίως ή αποκλειστικά στο γεωγραφικό περιβάλλον της συγκεκριμένης περιοχής που περιλαμβάνει τους εγγενείς φυσικούς και ανθρώπινους παράγοντες. Το προϊόν ανταποκρίνεται σε αυστηρά καθορισμένες προδιαγραφές, ενώ όλα τα στάδια της παραγωγής του (παραγωγή, μεταποίηση και επεξεργασία) γίνονται στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή με τη χρήση συστατικών προερχόμενων από αυτή.

Προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη (ΠΓΕ)

Όταν ένα προϊόν φέρει το σήμα ΠΓΕ σημαίνει πως συνδέεται με μία συγκεκριμένη περιοχή, ένα συγκεκριμένο τόπο ή μια χώρα. Ένα συγκεκριμένο ποιοτικό χαρακτηριστικό, η φήμη ή άλλα χαρακτηριστικά του μπορούν να αποδοθούν κυρίως στην εν λόγω γεωγραφική περιοχή. Το προϊόν ανταποκρίνεται σε αυστηρά καθορισμένες προδιαγραφές, ενώ ένα τουλάχιστον από τα στάδια της παραγωγής του πραγματοποιείται στην οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή. Ωστόσο, τα συστατικά του δεν προέρχονται κατ’ ανάγκη από τη συγκεκριμένη περιοχή.

Εγγυημένα Παραδοσιακά Ιδιότυπα Προϊόντα (ΕΠΙΠ)

Τα ΕΠΙΠ δεν συνδέονται με συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή. Περιέχουν συστατικά, όμως, που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για την παρασκευή των συγκεκριμένων προϊόντων ή παρασκευάζονται με μεθόδους παραγωγής, μεταποίησης ή σύνθεσης που αντιστοιχούν σε παραδοσιακές πρακτικές δεκαετιών ή και αιώνων και ενσωματώνουν την ιστορία, τα ήθη και τα έθιμα και τη διατροφική κουλτούρα των Ευρωπαίων πολιτών.

Τα παρακάτω κυπριακά προϊόντα φέρουν ένα από τα ευρωπαϊκά σήματα ποιότητας:

Λουκούμι Γεροσκήπου (ΠΓΕ)

Το πρώτο κυπριακό προϊόν που εντάχθηκε στο μητρώο της ΕΕ το 2007. Η παραγωγή του συγκεκριμένου προϊόντος ξεκίνησε το 1895, όταν ο Σοφοκλής Αναστασίου ίδρυσε το πρώτο εργοστάσιο λουκουμιών στην Γεροσκήπου. Από τότε, ένας ιστορικός δεσμός συνδέει την πόλη με το γλυκό αυτό. Η τέχνη της παρασκευής του προϊόντος αυτού βρίσκεται στην επίτευξη της εξαιρετικής γλυκύτητας και της υφής που κάνουν το προϊόν να ξεχωρίζει από κάθε άλλη ποικιλία λουκουμιού και η οποία κληροδοτήθηκε από γενιά σε γενιά μέχρι σήμερα.

Κουφέτα Αμυγδάλου Γεροσκήπου (ΠΓΕ)

Το κυπριακό αυτό προϊόν έχει καταχωρηθεί στο ευρωπαϊκό μητρώο το 2012. Πρόκειται για καβουρδισμένα επιζαχαρωμένα αμύγδαλα λευκού χρώματος με τραχιά υφή που παράγονται στην Γεροσκήπου. Η παραγωγή τους ξεκίνησε το 1895 από τον Σοφοκλή Αναστασίου και ο οποίο μετέφερε την τεχνογνωσία παρασκευής τους από γενιά σε γενιά, με την παραγωγική να παραμένει αναλλοίωτη.

Παφίτικο Λουκάνικο (ΠΓΕ)

Το κυπριακό αυτό προϊόν έχει καταχωρηθεί στο ευρωπαϊκό μητρώο το 2015. Η παρασκευή του υπήρξε μία συνήθης πρακτική στις αγροτικές οικογένειες από πολύ παλιά και παρασκευάζεται στις κοινότητες της επαρχία Πάφου από χοιρινό κιμά που «ψήνεται» σε κόκκινο ξηρό κρασί της περιοχής Πάφου, αλατίζεται, καρυκεύεται αλλά και αποξηραίνεται σε κατάλληλες συνθήκες.

Γλυκό Τριανταφύλλου Αγρού (ΠΓΕ)

Το κυπριακό αυτό προϊόν έχει καταχωρηθεί στο ευρωπαϊκό μητρώο το 2016. Η πρώτη ύλη που χρησιμοποιείται για την παρασκευή του συγκεκριμένου προϊόντος είναι τα ροδοπέταλα της ποικιλίας «ροδή η δαμασκηνή» (rosa damascena), που ευδοκιμεί στην περιοχή της κοινότητας Αγρού χάρη στις κλιματολογικές συνθήκες. η παραγωγή του γλυκού τριαντάφυλλου σε επαγγελματική βάση άρχισε στα μέσα της δεκαετίας του ‘80 από τη Νίκη Αγαθοκλέους. Η συγκομιδή των τριαντάφυλλων γίνεται μόνο από τις 5 μέχρι τις 8 το πρωί, όταν τα τριαντάφυλλα δεν είναι ακόμη εντελώς ανοικτά και τα πέταλα είναι νωπά.

Κολοκάσι Σωτήρας/ Κολοκάσι Πούλλες Σωτήρας (ΠΟΠ)

Το πρώτο κυπριακό προϊόν που απέκτησε την ευρωπαϊκή σήμανση ΠΟΠ το 2016. Το προϊόν αυτό καλλιεργείται στην Κύπρο από τον 12ο αιώνα μ.Χ. για τους εδώδιμους κορμούς του, τις μάππες, και τις πούλλες. Στην περιοχή όμως της Σωτήρας μεταφέρθηκε από την Καρπασία στις αρχές του 20ου αιώνα. Τα μοναδικά χαρακτηριστικά του καθορίζονται από τις εδαφικές και κλιματολογικές συνθήκες της περιοχής, την εμπειρογνωμοσύνη των παραγωγών, οι οποίες ανέπτυξαν ιδιαίτερες πρακτικές καλλιέργειας και συγκομιδής.

Χοιρομέρι Πιτσιλιάς (ΠΓΕ)

Το κυπριακό αυτό προϊόν έχει καταχωρηθεί στο ευρωπαϊκό μητρώο το 2020 και το οποίο αποτελεί ένα εξευγενισμένο προϊόν φτιαγμένο από αποξηραμένο, τουρσί, καπνιστό και μαριναρισμένο κρέας σε κρασί (συγκεκριμένα της τοπικής ποικιλίας «Μαύρο») και το οποίο παράγεται στην περιοχή της Πιτσιλιάς.

Χαλλούμι (ΠΟΠ)

Το κυπριακό αυτό προϊόν έχει καταχωρηθεί στο ευρωπαϊκό μητρώο το 2021. Μόνο το Χαλλούμι που παράγεται στην Κύπρος, σύμφωνα με τις προδιαγραφές του προϊόντος επιτρέπεται να φέρει την καταχωρισμένη ονομασία. Η παρουσία του στην Κύπρο και ο πρωταγωνιστικός του ρόλος στη διατροφή και γενικότερα στη ζωή των κατοίκων του νησιού είναι γνωστή και καταγεγραμμένη από αιώνες τώρα, ακόμη και στην τέχνη. Η παρασκευή του αποτελούσε μία  πρακτική κοινωνικής αλληλεγγύης καθώς και ανεπίσημου συνεταιρισμού ανάμεσα στις αγροτικές οικογένειες: αφού το γάλα που παρήγε κάθε οικογένεια δεν ήταν αρκετό για την παρασκευή χαλλουμιών, μια γειτόνισσα τους αναλάμβανε εκ περιτροπής να φτιάξει τα χαλλούμια για όλη τη γειτονιά με το γάλα που της έδιναν όλες οι υπόλοιπες.

Λουκάνικο Πιτσιλιάς & Λούντζα Πιτσιλιάς (ΠΓΕ)

Τα κυπριακά αυτά προϊόντα έχουν καταχωρηθεί στο ευρωπαϊκό μητρώο το 2021. Βάσει τις προδιαγραφές της παρασκευής των προϊόντων, παρασκευάζονται στην περιοχή της Πιτσιλιάς από νωπό χοιρινό κρέας, που αλατίζεται και καλύπτεται με κόκκινο κρασί των γηγενών ποικιλιών «Μαύρο Κύπρου» ή/και «Μαραθεύτικο». Στην συνέχεια καπνίζεται και αφήνεται να ωριμάσει, χωρίς προσθήκη πρόσθετων συντηρητικών, αρωμάτων ή βελτιωτικών γεύσης.

Άλλα έξι προϊόντα που βρίσκονται υπό εξέταση σε κοινοτικό επίπεδο αποτελούν τα παρακάτω

Ροδόσταγμα Αγρού
Τερτζιελλούθκια
Μακαρόνια της σμίλλας
Πατάτα κοκκινόγης Κοκκινοχωρίων
Χαλίτζια

Η Κύπρος έχει επίσης 11 καταχωρήσεις στη βάση δεδομένων e-Bacchus που περιλαμβάνει ΠΟΠ και ΠΓΕ για οίνους:

Δύο ιδιαιτέρως δημοφιλή ποτά στην Κύπρο και φέρουν την ευρωπαϊκή σήμανση ΠΓΕ αποτελούν τα παρακάτω:

Στατιστικά Στοιχεία Γεωργικού Τομέα Κύπρου

Σύμφωνα με την Eurostat, μόλις το 3,3% των αγροτών στην Κύπρο είναι κάτω των 40 ετών, κατέχοντας έτσι το λιγότερο ποσοστό στην ΕΕ για νεαρούς αγρότες, ενώ το 44,6% των διευθυντών αγροκτημάτων στην Κύπρο είναι 65 ετών και άνω.

Το 2019, το 2,41% των εργαζομένων στην Κύπρο δραστηριοποιούνταν στον αγροτικό τομέα, σε σχέση με το 18,44% στον κλάδο της βιομηχανίας και το 79,16% στον τομέα των υπηρεσιών.

Σύμφωνα με την Eurostat, τη στατιστική υπηρεσία της ΕΕ, ο δείκτης για την παραγωγικότητα της γεωργικής εργασίας εκτιμάται ότι αυξήθηκε ελαφρά για την Κύπρο το 2019 (+ 1,8%), μετά από μια πτώση το 2018, ακολουθώντας παρόμοια αύξηση με την ΕΕ (+2%).

Τα αγροκτήματα κάλυψαν 191,9 εκατομμύρια εκτάρια γης στην ΕΕ το 2016, που ισοδυναμεί με το 47 % της συνολικής έκτασης. Αυτό το μερίδιο της γεωργικής έκτασης στη συνολική έκταση γης κυμάνθηκε από λιγότερο από το ένα πέμπτο στην Κύπρο, τη Σουηδία και τη Φινλανδία έως σχεδόν τα δύο τρίτα στην Αυστρία, την Ουγγαρία και τη Δανία και έφτασε τα τρία τέταρτα στην Ιρλανδία.

Το εισόδημα του γεωργικού συντελεστή ανά ετήσια μονάδα εργασίας αυξήθηκε ελαφρά (+2,6 %) το 2019 μετά από πτώση (−3,9 %) το 2018

Η αξία παραγωγής του γεωργικού κλάδου αυξήθηκε (+5,9%) σε 0,8 δισεκατομμύρια ευρώ το 2019. Πάνω από τα τρία πέμπτα αυτής της αξίας παραγωγής προήλθαν από γάλα, χοίρους, πουλερικά, φρέσκα λαχανικά και φρούτα. Ενώ η τιμή παραγωγής αυξήθηκε για τα πουλερικά (+5,6%), το γάλα (+5,3%) και τους χοίρους (+3,7%), σημειώθηκαν μειώσεις για τα φρέσκα λαχανικά (−2,1%) και τα φρούτα (−3,5%). Η αξία της καλλιέργειας μικρών σιτηρών διπλασιάστηκε (+104,5%).

Η συγκομιδή φρέσκων λαχανικών το 2019 ήταν χαμηλότερη (−6,1%, πέμπτη συνεχόμενη ετήσια πτώση) από το 2018, όπως και η παραγωγή εσπεριδοειδών (−10,4%, η τέταρτη συνεχόμενη ετήσια πτώση). Η συγκομιδή παραγωγής δημητριακών το 2019 ήταν υπερδιπλάσια (+138,9%) σε σχέση με το 2018, όταν οι συνθήκες κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου ήταν ξηρές. Παράλληλα με τη μεγάλη αύξηση της συγκομιδής σιτηρών το 2019, η τιμή παραγωγής μειώθηκε (−2,4 %) σε πραγματικούς (αποπληθωρισμένους) όρους. Οι αυξήσεις στις τιμές παραγωγής για τις πατάτες (+54,5%) και τα φρέσκα λαχανικά (+22,5%) συνόδευσαν τις χαμηλότερες συγκομιδές. Η τιμή παραγωγής των εσπεριδοειδών μειώθηκε μέτρια (−2,6%).

Η παραγωγή νωπού γάλακτος συνέχισε να αυξάνεται έντονα (+5,3%) το 2019, λόγω της περαιτέρω αξιοσημείωτης αύξησης του αριθμού των αγελάδων γαλακτοπαραγωγής (+9,8%). Παρά την υψηλότερη παραγωγή, η πραγματική (αποπληθωρισμένη) τιμή του γάλακτος συνέχισε επίσης να αυξάνεται (+1,8%). Η παραγωγή των περισσότερων προϊόντων κρέατος αυξήθηκε το 2019, με εξαίρεση το πρόβειο κρέας (−6,4%). Για το κρέας πουλερικών, η αύξηση (+5,7%) το 2019 ήταν η πέμπτη συνεχόμενη ετήσια αύξηση. Σε πραγματικούς όρους, οι τιμές παραγωγής για τα αιγοπρόβατα (+7,1%) και τους χοίρους (+1,6%) αυξήθηκαν, αλλά παρέμειναν σχετικά αμετάβλητες για τα πουλερικά (−0,3%) και τα βοοειδή (−0,4%).