Οι ευρωπαίοι αγρότες αντιμετωπίζουν τις κλιματικές προκλήσεις με την Κοινή Αγροτική Πολιτική

Ο ρόλος της ΚΑΠ στην προώθηση της ανθεκτικότητας και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή  στην Ευρώπη

Στην σφαίρα της ευρωπαϊκής αλλά και της παγκόσμιας γεωργίας, οι αγρότες βρίσκονται στη διαδικασία προσαρμογής  στις προκλήσεις που θέτει ένα μεταβαλλόμενο κλίμα. Από τα ηλιόλουστα χωράφια της Ελλάδας μέχρι τις πεδιάδες της Πολωνίας, οι αγρότες προσπαθούν να βρουν τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους να προσαρμοστούν, να ανταπεξέλθουν στις διάφορες προκλήσεις που προκύπτουν και να ευδοκιμήσουν. Στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας βρίσκεται η ΕΕ μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), λειτουργώντας ως κατευθυντήρια δύναμη προς τα κράτη μέλη που επιδιώκουν να υιοθετήσουν και να προωθήσουν πιο βιώσιμες και ανθεκτικές στο κλίμα γεωργικές πρακτικές, με στόχο την προστασία της μελλοντικής ευρωπαϊκής γεωργίας και την ανταγωνιστικότητα της, αλλά και τον μετριασμό των κινδύνων που προκύπτουν και των προκλήσεων που δημιουργούνται ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής.

Οι αγρότες της Ευρώπης έχουν να αντιμετωπίσουν ολοένα και πιο συχνά ακραία καιρικά φαινόμενα όπως πλημμύρες, ξηρασίες, ασταθείς και απρόβλεπτες καιρικές συνθήκες που θέτουν σε κίνδυνο τις καλλιέργειες και κατ’ επέκταση τη διαβίωσης τους, αλλά και την απρόσκοπτη παροχή τροφίμων την Ευρώπη. Η ΚΑΠ έχει την ευθύνη να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη στήριξη των ευρωπαίων αγροτών σε μια συλλογική προσπάθεια να αντιμετωπίσουν την απρόβλεπτη φύση της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή τους στα νέα αλλά και συνεχώς εξελισσόμενα δεδομένα.

Προς την καλλιέργεια της απαραίτητης ανθεκτικότητας, ας εξετάσουμε πώς η ΚΑΠ διαμορφώνει την τροχιά της ευρωπαϊκής γεωργίας.

Στην Ελλάδα, όπου οι πλημμύρες έχουν αφήσει το στίγμα τους, μια ψηφιακή επανάσταση βρίσκεται σε εξέλιξη. Η κυβερνητική συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στοχεύει στην παροχή οικονομικής βοήθειας στους πληγέντες αγρότες. Το Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ δίνει έμφαση στην ανάκαμψη και την πρόληψη, θέτοντας τις βάσεις για μια ψηφιακή στροφή στη γεωργία. Για παράδειγμα, η προτεινόμενη ψηφιακή εφαρμογή που συνδέεται με τον αριθμό έκτακτης ανάγκης «112» υπογραμμίζει τη δέσμευση της Ελλάδας για λύσεις αιχμής για την αντιμετώπιση των κλιματικών προκλήσεων. Οι Έλληνες αγρότες βίωσαν από πρώτο χέρι τις πικρές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής εν μέσω ακραίων καιρικών φαινομένων το περασμένο καλοκαίρι και το φθινόπωρο. Οι πλημμύρες του Σεπτεμβρίου του 2023, που κατέστρεψαν πολλά εκτάρια αγροκτημάτων και καλλιεργιών.

Έπειτα από την απόφαση που πάρθηκε για χορηγία 2.000 ευρώ ανά αγροτική μονάδα σε βοήθεια για επαγγελματίες αγρότες που επλήγησαν από τις πλημμύρες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δέσμευσε περαιτέρω οικονομική στήριξη, ξεκλειδώνοντας €43,1 εκατ. από το Αγροτικό Αποθεματικό για τους Έλληνες αγρότες.

Επίσης, ως προς τον στόχο της προσαρμογής στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, αναπόσπαστο κομμάτι του Ελληνικού Στρατηγικού Σχεδίου ΚΑΠ είναι ένα έργο, αξίας 60,3 εκατομμυρίων ευρώ, που επικεντρώνεται στην « Πρόληψη και αποκατάσταση ζημιών σε δάση εξαιτίας δασικών πυρκαγιών, φυσικών καταστροφών και διατήρηση δασικών γενετικών πόρων».

Στον απόηχο της καταστροφής του Σεπτεμβρίου, η Ελλάδα προωθεί πιο ενεργά μια κουλτούρα διαχείρισης κινδύνων. Μια αξιοσημείωτη εξέλιξη είναι η ανάπτυξη ενός συστήματος ψηφιακής υποστήριξης που στοχεύει να βοηθήσει τους αγρότες να αντιμετωπίζουν πιο άμεσα ακραία καιρικά φαινόμενα. Αυτό θα έχει τη μορφή μιας ς ψηφιακής εφαρμογής, μέσω της οποίας θα επιτρέπεται η πιο άμεση και έγκαιρη προειδοποίηση των αγροτών και των κτηνοτρόφων όσον αφορά επικείμενα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Με κατεύθυνση δυτικά, το γεωργικό ασφαλιστικό σύστημα της Ισπανίας αποτελεί μία σταθερή κινητήρια δύναμη προς την επίτευξη της προσαρμογής στη κλιματική αλλαγή. Με μια κληρονομιά που εκτείνεται σε πάνω από τέσσερις δεκαετίες, αυτό το σύστημα, ενισχυμένο από το Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ, προσπαθεί να προωθήσει αποτελεσματικές λύσεις στην αντιμετώπιση των  σχετικών κινδύνων. Ωστόσο, οι οργανώσεις των ισπανών αγροτών ζητούν περαιτέρω μεταρρυθμίσεις υπογραμμίζουν την ανάγκη αντιμετώπισης ζητημάτων του αυξανόμενου κόστους παραγωγής και της οικονομικής προσιτότητας, ευθυγραμμίζοντας με τους ευρύτερους στόχους της προσαρμογής στο κλίμα και της βιώσιμης χρηματοδότησης.

Στην καρδιά της Ευρώπης, η Τσεχία υιοθετεί μια στάση που δίνει περισσότερη έμφαση στην πρόληψη και τη συνεργασία μέσω διάφορων πρωτοβουλιών. Το στρατηγικό σχέδιο της ΚΑΠ ευθυγραμμίζεται με αυτές τις προτεραιότητες, καλλιεργώντας την καινοτομία και την υιοθέτηση προληπτικών μέτρων για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας. Η εστίαση είναι στη διαμόρφωση ενός σχεδίου που αποτρέπει ενεργά των πιθανών καταστροφών που σχετίζονται με το μεταβαλλόμενο κλίμα. Οι αγρότες στην επιδίωξη τους να αντιμετωπίσουν προκλήσεις όπως η ξηρασία, χρειάζεται να έχουν τα κατάλληλα εργαλεία στη διάθεση τους. Πολλά από αυτά τα εργαλεία προνοούνται στο  Στρατηγικό Σχέδιο της ΚΑΠ για τη Τσεχία.

Η Ιταλία ανταποκρίνεται στους κλιματικούς κινδύνους με μια σειρά διαρθρωτικών μέσων, συμπεριλαμβανομένων διευκολύνσεων όσον αφορά την ασφαλιστική κάλυψη, αλλά και των Αμοιβαίων Κεφαλαίων. Ενώ η ΚΑΠ υποστηρίζει αυτές τις προσπάθειες, οι περιφερειακές ανισότητες στην υιοθέτηση του εργαλείου διαχείρισης κινδύνου υπογραμμίζουν την ανάγκη για στοχευμένα κίνητρα και αυξημένη δημόσια στήριξη. Το Εθνικό Αμοιβαίο Ταμείο Καταστροφών (National Catastrophic Mutual Fund), αναπόσπαστο μέρος του πλαισίου της ΚΑΠ, υπογραμμίζει τη διασύνδεση των περιφερειακών και εθνικών προσπαθειών προσαρμογής στο κλίμα. Για το 2023-2027, οι οικονομικοί πόροι διαχείρισης κινδύνου μέσω της ΚΑΠ ανήλθαν σε 3 δισεκατομμύρια ευρώ και η Ιταλία ίδρυσε ένα Εθνικό Αμοιβαίο Κεφάλαιο Καταστροφών. Επιπλέον, οι περιφερειακές ανισότητες υπογραμμίζουν την ανάγκη για προσαρμοσμένες λύσεις για την αντιμετώπιση ποικίλων κλιματικών προκλήσεων σε ολόκληρη την Ιταλία.

Η Βουλγαρία προωθεί τη διασυνοριακή συνεργασία για να δημιουργήσει ένα ενιαίο μέτωπο κατά των φυσικών καταστροφών. Πιέζοντας για αυξημένη χρηματοδότηση από την ΕΕ και έναν μηχανισμό για το κλίμα κρίσης στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Αποθεματικού Ταμείου, η Βουλγαρία επιδεικνύει τη δύναμη της αμοιβαίας ανθεκτικότητας. Εδώ δίνεται έμφαση στη συλλογική δράση και την αλληλοϋποστήριξη. Οι συνεργατικές προσπάθειες εκτείνονται πέρα από τα σύνορά της, με κοινή πρωτοβουλία μαζί με την Κύπρο, την Ελλάδα και την Κροατία να ασκήσουν πιέσεις για αυξημένη χρηματοδότηση από την ΕΕ.

Στη Ρουμανία, οι προσπάθειες εκσυγχρονισμού της γεωργίας και προσαρμογής των πρακτικών άρδευσης εκτυλίσσονται κυρίως μέσω του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ. Μια πρόσφατη μελέτη με επικεφαλής τη Ruxandra Malina Petrescu-Mag, λέκτορα στο Πανεπιστήμιο Babeș-Bolyai στο Κλουζ, αποκάλυψε ότι το 94% των αγροτών γνωρίζουν τους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής στις περιοχές τους. Οι συμμετέχοντες στη μελέτη, ωστόσο, επεσήμαναν την έλλειψη εργατικού δυναμικού και την έλλειψη τεχνολογίας ως τα κύρια εμπόδια στην υιοθέτηση στρατηγικών για την προστασία τους από τις επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων. Μετά από ανεπιτυχείς προσπάθειες για εξασφάλιση χρηματοδότησης μέσω του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας για τα συστήματα άρδευσης, το Βουκουρέστι αποφάσισε να διαθέσει 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ (συνολικό ποσό έργου: 15 δισεκατομμύρια ευρώ από εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους) στο πλαίσιο του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ για την περίοδο 2023-2027, που αφορά την άρδευση. διάβρωση του εδάφους και αποξήρανση. Κατά συνέπεια, οι αγρότες μπορούν να έχουν πρόσβαση σε μη επιστρεπτέα κεφάλαια, με μέγιστο όριο 500.000 ευρώ ανά δικαιούχο, για τη δημιουργία συστημάτων άρδευσης. H Κύπρος επίσης είναι αντιμέτωπη με τις επιπτώσεις ενός μεταβαλλόμενου κλίματος. Ενώνοντας τις δυνάμεις της με τη άλλα κράτη μέλη, η Κύπρος υποστηρίζει την αύξηση της χρηματοδότησης της ΕΕ για την αντιμετώπιση των δυσμενών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στη γεωργία. Η Κύπρος, μαζί με τους περιφερειακούς ομολόγους της, επιδιώκει να ενισχύσει το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Αποθεματικό Ταμείο, αναγνωρίζοντας τη συλλογική προσπάθεια που απαιτείται για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.